Oznaczenia rezystorów – co warto wiedzieć?

Rezystory są podstawowymi elementami w niemal każdym układzie elektronicznym. Choć na pierwszy rzut oka ich oznaczenia mogą wydawać się zagadkowe, wystarczy zrozumieć kilka prostych zasad, by z łatwością odczytywać ich wartości. W tym artykule przedstawiamy najważniejsze informacje dotyczące sposobów znakowania rezystorów – zarówno przewlekanych, jak i SMD.

Oznaczenia rezystorów przewlekanych – paski kolorowe

Tradycyjne rezystory przewlekane oznaczane są kolorowymi paskami, które pełnią funkcję kodu wartości. Najczęściej spotyka się oznaczenia rezystorów złożone z czterech, pięciu lub sześciu pasków:

• Dwa pierwsze paski wskazują cyfry znaczące wartości oporu,
• Trzeci pasek pełni funkcję mnożnika (czyli potęgi dziesięciu),
• Czwarty pasek określa tolerancję, czyli możliwą odchyłkę od nominalnej wartości,
• Piąty i szósty pasek (jeśli występują) dotyczą precyzyjniejszych parametrów, takich jak dokładność wykonania lub współczynnik temperaturowy.

Aby prawidłowo odczytać taki kod, należy pamiętać, że paski czyta się od strony, gdzie ich rozstaw jest mniejszy – oznacza to początek kodu.

Znaczenie kolorów w kodzie paskowym

Każdy kolor ma przypisaną konkretną wartość liczbową:

• 0 – Czarny,
• 1 – Brązowy,
• 2 – Czerwony,
• 3 – Pomarańczowy,
• 4 – Żółty,
• 5 – Zielony,
• 6 – Niebieski,
• 7 – Fioletowy,
• 8 – Szary,
• 9 – Biały.

W przypadku pasków dotyczących mnożnika i tolerancji, wykorzystywane są także kolory takie jak złoty (mnożnik ×0,1 lub tolerancja ±5 %) oraz srebrny (mnożnik ×0,01 lub tolerancja ±10 %).

Oznaczenia rezystorów SMD – kody cyfrowe i alfanumeryczne

Rezystory typu SMD (Surface Mount Device), używane głównie w montażu powierzchniowym, nie mają miejsca na paski kolorowe, dlatego stosuje się tu oznaczenia cyfrowe lub alfanumeryczne nadrukowane bezpośrednio na obudowie:

• Trzycyfrowy kod: dwie pierwsze cyfry to wartość bazowa, trzecia to mnożnik. Przykład: "472" oznacza 47 × 10² = 4700 Ω, czyli 4,7 kΩ.
• Czterocyfrowy kod: stosowany w dokładniejszych elementach, trzy cyfry to wartość, a czwarta to mnożnik. Przykład: "1001" = 100 × 10¹ = 1 kΩ.
• Litera "R" w oznaczeniu zastępuje przecinek dziesiętny, np. "4R7" to 4,7 Ω.

Normy i standardy oznaczeń

Sposób oznaczania rezystorów regulowany jest przez międzynarodowe normy, co zapewnia jednolitość i łatwość w interpretacji na całym świecie. Do najważniejszych należą:

• IEC 60062 – międzynarodowy standard opisujący zarówno kod kolorowy, jak i cyfrowy,
• MIL-STD-199 – stosowany głównie w wojsku i przemyśle zbrojeniowym.

Dzięki standaryzacji można bez problemu odczytać wartości komponentów od różnych producentów i z różnych krajów.

Najczęstsze trudności w odczycie

Choć system oznaczeń jest prosty, praktyka pokazuje, że wiele błędów montażowych wynika z nieprawidłowego odczytu kodu. Najczęstsze pomyłki dotyczą:

• odczytu kodu od niewłaściwej strony (np. w rezystorach przewlekanych),
• mylenia wartości przy podobnych kolorach (np. brązowy i czerwony),
• nieuwzględnienia tolerancji lub pominięcia mnożnika.

W przypadku wątpliwości najlepiej sięgnąć po multimetr i dokonać pomiaru rezystancji bezpośrednio.

Odczytywanie oznaczeń rezystorów to jedna z podstawowych umiejętności w elektronice. Znając kod kolorowy dla rezystorów przewlekanych oraz systemy oznaczeń cyfrowych i alfanumerycznych dla elementów SMD, można bez trudu zidentyfikować ich wartość, tolerancję i właściwości. Znajomość tych zasad przekłada się na poprawne projektowanie i montaż układów, a także pozwala uniknąć błędów, które mogą wpłynąć na działanie całej instalacji.

Artykuł Sponsorowany.